Nowe prawo zamówień publicznych – najważniejsze zmiany z 2021 roku

Nowe prawo zamówień publicznych – najważniejsze zmiany z 2021 roku

 

Uwaga: od 1 stycznia 2026 r. weszła w życie kolejna nowelizacja Prawa zamówień publicznych. Najważniejsze zmiany opisujemy w osobnym artykule.

Nowe prawo zamówień publicznych zaczęło obowiązywać 1 stycznia 2021 roku. Nowelizacja wprowadziła liczne usprawnienia zorientowane na potrzeby firm, w tym lepszą ochronę wykonawców i podwykonawców, uproszczenie procedur oraz rozwiązania wspierające płynność finansową przedsiębiorców.

 

W skrócie

Nowe przepisy mają zwiększać efektywność postępowań, wzmacniać pozycję wykonawców i promować wybór ofert na podstawie jakości, a nie wyłącznie najniższej ceny. Zmiany dotyczą również płatności i zaliczek, procedur poniżej progów unijnych, waloryzacji wynagrodzenia, odwołań do KIO, kontroli oraz polubownego rozwiązywania sporów.

 

Spis treści

Najważniejsze cele nowego prawa

Jednym z głównych założeń nowelizacji było wzmocnienie pozycji wykonawców i podwykonawców realizujących zobowiązania wynikające z zamówień publicznych. Przepisy miały lepiej chronić ich interesy i ograniczać ryzyko utraty płynności finansowej.

Nowe rozwiązania miały również zachęcić większą liczbę małych, średnich i dużych firm do udziału w przetargach. Postępowania powinny w większym stopniu uwzględniać jakość produktów i usług, zamiast opierać się wyłącznie na kryterium najniższej ceny. Założeniem zmian było także wspieranie innowacyjności polskiej gospodarki oraz uproszczenie składania ofert, w tym upowszechnienie postępowań prowadzonych cyfrowo.

Najważniejsze założenia nowelizacji
  • lepsza ochrona wykonawców i podwykonawców,
  • poprawa płynności finansowej przedsiębiorców,
  • większy udział firm w przetargach,
  • większe znaczenie jakości i innowacyjności,
  • uproszczenie i cyfryzacja procedur.

Znaczenie rynku zamówień publicznych

Zamówienia publiczne są jedną z kluczowych form udziału sektora publicznego w gospodarce. Prawo zamówień publicznych reguluje zasady ogłaszania i rozstrzygania postępowań, a więc sposób poszukiwania i wyboru dostawców, usługodawców oraz wykonawców robót budowlanych.

W Polsce zamówień w ten sposób udziela prawie 34 tys. podmiotów. Wartość zamówień objętych procedurami PZP wyniosła około 202 mld zł w 2018 roku, czyli około 9,55% PKB. Dla porównania w 2017 roku było to 163 mld zł, czyli 8,2% PKB. Przybliżona wartość całego rynku, z uwzględnieniem zamówień udzielanych poza ustawą, wyniosła 234,6 mld zł w 2017 roku oraz 174,3 mld zł w 2016 roku.

Znaczenie tego rynku dla przedsiębiorców jest duże. Dla co czwartej firmy zamówienia publiczne odpowiadają za ponad połowę przychodów, a dla co dziesiątej – za 75% przychodów.

Kup gwarancję wadialną przez Internet

Wybierz gwarancję wadialną od gwarancje24.pl i nie blokuj firmowych środków w wadium.

Zamów przez Internet

Najważniejsze zmiany dla wykonawców

Większe znaczenie efektywności i jakości

Nowe przepisy zakładają, że przetargi powinny prowadzić do uzyskania produktu jak najlepszej jakości w konkurencyjnej cenie. Przed rozpoczęciem dużej inwestycji podmiot planujący udzielenie zamówienia ma przeprowadzić analizę potrzeb oraz rozwiązań dostępnych na rynku. Ma to ograniczyć stosowanie ceny jako głównego kryterium i zwiększyć znaczenie jakości.

Lepsza ochrona wykonawców i podwykonawców

Postanowienia umów z podwykonawcami nie mogą być mniej korzystne niż warunki uzgodnione pomiędzy zamawiającym a wykonawcą. Dotyczy to między innymi kar umownych, płatności i waloryzacji wynagrodzenia.

Nowelizacja przewiduje również obowiązkowe płatności częściowe i zaliczki w dłuższych umowach, a także większy podział zamówień na części dostępne dla małych i średnich przedsiębiorstw. Obniżenie maksymalnej wysokości wadium i zabezpieczenia należytego wykonania umowy o połowę ma natomiast zmniejszyć finansowe obciążenie udziału w postępowaniach.

Prostsze procedury i nowe zasady waloryzacji

Jednym z kluczowych rozwiązań jest uproszczona procedura dotycząca zamówień o wartości poniżej progów unijnych. Uproszczenia przewidziano również w innych trybach i konkursach.

Przepisy wprowadzają ponadto katalog klauzul abuzywnych, czyli niedozwolonych postanowień naruszających równowagę stron, oraz nowe zasady waloryzacji wynagrodzenia. W przypadku problemów zamawiający ma obowiązek przeprowadzić ewaluację realizacji umowy.

Odwołania, rozwiązywanie sporów i kontrola

Zmiany obejmują także postępowania skargowe dotyczące orzeczeń Krajowej Izby Odwoławczej. Co do zasady sprawy mają rozpoznawać składy trzyosobowe. Opłata od skargi na orzeczenie KIO została obniżona z pięciokrotności do trzykrotności opłaty wniesionej do KIO, a termin na złożenie skargi wydłużono z 7 do 14 dni.

Do rozpoznawania spraw z zakresu zamówień publicznych wyznaczono jeden sąd – Sąd Okręgowy w Warszawie. Nowe przepisy przewidują również koncyliację, czyli możliwość ugodowego rozwiązywania największych sporów pomiędzy wykonawcą a zamawiającym na etapie realizacji umowy. Strony mogą zwrócić się do Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej RP, zanim sprawa trafi na drogę sądową. Takie rozwiązanie ma być szybsze i tańsze oraz umożliwiać kontynuowanie wykonywania umowy.

Organy kontrolujące zamówienia publiczne mają stosować wspólne zasady przeprowadzania kontroli. Powołano również Komitet do spraw Kontroli w Zamówieniach Publicznych jako forum współpracy i wymiany informacji pomiędzy organami.

Wzmocniona została także rola Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych w przygotowywaniu i promowaniu dobrych praktyk oraz wzorów dokumentów. Prezes UZP publikuje postanowienia umowne sprzeczne z zasadami PZP i wyjaśnia wątpliwości interpretacyjne. W Urzędzie przewidziano również specjalną infolinię dla przedsiębiorców i zamawiających.

Podsumowanie

Nowe prawo zamówień publicznych miało uprościć postępowania, zwiększyć znaczenie jakości oraz poprawić sytuację wykonawców i podwykonawców. Najważniejsze zmiany dotyczą ochrony płynności finansowej, warunków umów, procedur poniżej progów unijnych, waloryzacji wynagrodzenia, odwołań, kontroli i polubownego rozwiązywania sporów.


Czytaj także

Tagi: zamówienia publiczne, PZP, prawo