Co to jest wadium?

Wadium to jedna z najważniejszych instytucji występujących w przetargach. Służy zabezpieczeniu interesów zamawiającego i ma ograniczyć ryzyko sytuacji, w której wykonawca składa ofertę, a następnie uchyla się od zawarcia umowy albo nie dopełnia obowiązków wynikających z udziału w postępowaniu.

Z wadium mamy do czynienia przede wszystkim w zamówieniach publicznych. Nie oznacza to jednak, że postępowania organizowane przez podmioty prywatne nie mogą przewidywać obowiązku wniesienia wadium. Możliwość zastrzeżenia wadium wynika także z przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących aukcji i przetargu.

Czym jest wadium?

Najprościej mówiąc, wadium to zabezpieczenie składane przez uczestnika przetargu albo aukcji. Może mieć formę pieniężną albo inną dopuszczalną formę zabezpieczenia zapłaty.

W praktyce wadium chroni zamawiającego przed nieuczciwym albo nierzetelnym zachowaniem wykonawcy. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w której wykonawca składa ofertę, jego oferta zostaje wybrana jako najkorzystniejsza, a następnie wykonawca odmawia podpisania umowy albo nie wnosi wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy.

Wadium pełni więc funkcję dyscyplinującą. Skutecznie i terminowo wniesione wadium pozwala wykonawcy brać udział w postępowaniu, a brak wadium albo wniesienie go niezgodnie z wymaganiami zamawiającego może skutkować odrzuceniem oferty.

Ustawowa definicja wadium

Definicja wadium znajduje się w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 70⁴ § 1 Kodeksu cywilnego w warunkach aukcji albo przetargu można zastrzec, że przystępujący do aukcji albo przetargu powinien, pod rygorem niedopuszczenia do nich, wpłacić organizatorowi określoną sumę albo ustanowić odpowiednie zabezpieczenie jej zapłaty.

Jeżeli uczestnik aukcji albo przetargu, mimo wyboru jego oferty, uchyla się od zawarcia umowy, organizator może zachować pobrane wadium albo dochodzić zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia. Jeżeli natomiast to organizator aukcji albo przetargu uchyla się od zawarcia umowy, uczestnik, którego oferta została wybrana, może żądać zapłaty podwójnego wadium albo naprawienia szkody.

W zamówieniach publicznych szczegółowe zasady dotyczące wadium określa ustawa Prawo zamówień publicznych. To właśnie ona wskazuje między innymi dopuszczalne formy wadium, zasady jego wnoszenia, zwrotu oraz zatrzymania.

Czy wadium jest obowiązkowe?

Wadium w zamówieniach publicznych nie zawsze jest obowiązkowe. Zamawiający może żądać wniesienia wadium, ale powinien wskazać taki obowiązek w dokumentach zamówienia, w szczególności w SWZ.

Jeżeli zamawiający wymaga wadium, wykonawca powinien sprawdzić:

• wysokość wadium,
• dopuszczalne formy wadium,
• termin wniesienia wadium,
• rachunek bankowy do wpłaty wadium w pieniądzu,
• wymagania dotyczące treści gwarancji lub poręczenia,
• termin związania ofertą, który wpływa na okres ważności gwarancji wadialnej.

Wadium powinno zostać wniesione przed upływem terminu składania ofert. Jeżeli zostanie wniesione po terminie albo w sposób niezgodny z wymaganiami zamawiającego, oferta może zostać odrzucona.

Wysokość wadium w zamówieniach publicznych

Wysokość wadium zależy od rodzaju postępowania i wartości zamówienia. W postępowaniach o wartości równej albo przekraczającej progi unijne kwota wadium nie może być większa niż 3% wartości zamówienia.

W postępowaniach krajowych prowadzonych w trybie podstawowym kwota wadium nie może być większa niż 1,5% wartości zamówienia. Dlatego przed złożeniem oferty warto każdorazowo sprawdzić zapisy SWZ, zamiast zakładać jedną uniwersalną wysokość wadium dla wszystkich przetargów.

Formy wadium w przetargach publicznych

W zamówieniach publicznych ustawa PZP przewiduje zamknięty katalog form wadium. Oznacza to, że wykonawca nie może skutecznie wnieść wadium w dowolnej formie.

Zgodnie z PZP wadium może być wnoszone według wyboru wykonawcy w jednej lub kilku następujących formach:

• w pieniądzu,
• w gwarancjach bankowych,
• w gwarancjach ubezpieczeniowych,
• w poręczeniach udzielanych przez podmioty wskazane w przepisach dotyczących Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Wybór formy wadium należy do wykonawcy, o ile dana forma mieści się w katalogu wskazanym w ustawie i odpowiada wymaganiom określonym przez zamawiającego. Wadium można wnieść także w więcej niż jednej formie, pod warunkiem że łączna wartość zabezpieczenia odpowiada wymaganej kwocie.

Wadium w pieniądzu

Wadium w pieniądzu polega na wpłacie określonej kwoty na rachunek bankowy zamawiającego wskazany w SWZ. W praktyce liczy się moment uznania rachunku zamawiającego, a nie samo zlecenie przelewu przez wykonawcę.

Oznacza to, że środki powinny znaleźć się na rachunku zamawiającego przed upływem terminu składania ofert. Zbyt późny przelew może sprawić, że wadium zostanie uznane za wniesione nieskutecznie.

Gwarancja bankowa i gwarancja ubezpieczeniowa

Wadium może zostać wniesione także w formie gwarancji bankowej lub gwarancji ubezpieczeniowej. W takim przypadku wykonawca nie wpłaca pieniędzy na rachunek zamawiającego, lecz przedstawia dokument gwarancji, w którym gwarant zobowiązuje się do zapłaty określonej kwoty na rzecz zamawiającego w przypadkach wskazanych w przepisach i dokumentacji postępowania.

Gwarancja wadialna powinna być przypisana do konkretnego postępowania. W treści dokumentu warto zwrócić uwagę na:

• prawidłowe oznaczenie beneficjenta, czyli zamawiającego,
• nazwę albo numer postępowania, którego dotyczy gwarancja,
• kwotę gwarancji,
• termin obowiązywania gwarancji,
• przesłanki wypłaty kwoty gwarancji,
• zapisy dotyczące bezwarunkowości, nieodwołalności i płatności na pierwsze żądanie, jeżeli są wymagane w SWZ.

W przypadku przetargów prowadzonych elektronicznie szczególne znaczenie ma forma dokumentu gwarancji. W praktyce gwarancja powinna być złożona zgodnie z wymaganiami SWZ, najczęściej jako elektroniczny dokument gwarancyjny wystawiony i podpisany przez gwaranta.

Rzadziej stosowane formy wadium

Rzadziej stosowaną formą wadium są poręczenia udzielane przez podmioty wskazane w przepisach dotyczących Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Choć są dopuszczalne w PZP, w praktyce wykonawcy najczęściej wybierają wadium w pieniądzu, gwarancję bankową albo gwarancję ubezpieczeniową.

Gwarancja wadialna online

Standardowe procedury uzyskania gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej mogą być czasochłonne i wymagać przedstawienia wielu dokumentów. Dlatego wielu wykonawców szuka prostszego rozwiązania, szczególnie wtedy, gdy termin składania ofert jest bliski.

W serwisie gwarancje24.pl można zamówić gwarancję wadialną online. Proces odbywa się przez Internet: od wypełnienia formularza, przez weryfikację, aż po zakup i wystawienie gwarancji.

Dla wykonawcy oznacza to przede wszystkim oszczędność czasu i brak konieczności blokowania gotówki na rachunku zamawiającego. W postępowaniach przetargowych, gdzie liczy się termin i zgodność dokumentów z wymaganiami SWZ, może to być bardzo praktyczne rozwiązanie.

Podsumowanie

Wadium to zabezpieczenie udziału w przetargu albo aukcji. W zamówieniach publicznych może być wymagane przez zamawiającego i powinno zostać wniesione w formie dopuszczonej przez ustawę PZP oraz zgodnie z warunkami określonymi w SWZ.

Warto zapamiętać trzy podstawowe zasady:

• wadium nie zawsze jest obowiązkowe, ale jeżeli jest wymagane, trzeba je wnieść prawidłowo i w terminie,
• wysokość wadium zależy od rodzaju postępowania i nie zawsze wynosi maksymalnie 3% wartości zamówienia,
• gwarancja wadialna pozwala zabezpieczyć ofertę bez blokowania firmowych środków w gotówce.

Przed złożeniem oferty warto dokładnie sprawdzić SWZ, termin składania ofert, wysokość wadium oraz wymagania dotyczące dokumentu gwarancji.

Czytaj także

• Wadium w pieniądzu czy gwarancja wadialna? Co jest lepsze?
• Gwarancja wadialna w formie elektronicznej. Co musisz wiedzieć?
• Czy wadium przepada?
• Zwrot wadium. Kiedy zamawiający zwraca wadium?
• Najczęściej zadawane pytania dotyczące wadium